Back to Basic #1 – Leadership là gì?

If your actions inspire others to dream more, learn more, do more and become more, you are a leader.  – John Quincy Adams

Cụm từ “Leadership” (Tinh thần lãnh đạo/ Khả năng lãnh đạo) thân thương có thể gợi cho chúng ta tới nhiều liên tưởng, ví dụ như:

  • Một chính trị gia theo đuổi một đam mê, một mục đích như thể họ được sinh ra để làm chuyện đó;
  • Một nhà thám hiểm đi xuyên qua rừng rậm để mở lối cho đoàn của mình đi theo;
  • Một giám đốc điều hành phát triển chiến lược của công ty mình để đánh bại các đối thủ.

Bản thân nhà lạnh đạo tự giúp mình và những người khác để làm những điều nên làm – do the right things. Họ thiết lập ra hướng đi, xây dựng nên tầm nhìn đầy cảm hứng và kiến tạo những gì mới mẻ. Tinh thần lãnh đạo – Leadership giống như việc lập nên một bản đồ, ghi lại những nơi mà bạn cần phải đến và chinh phục với cả một nhóm, hay tổ chức chứ không phải cá nhân. Nó năng động, thú vị và đầy cảm hứng.

Tuy nhiên, trong khi các nhà lãnh đạo lèo lái tổ chức , họ không chỉ hô hào, mà còn phải vận dụng các kỹ năng quản lý để dẫn dắt đồng đội của mình tới đúng đích, một cách trơn tru và hiệu quả.

Trong bài viết này, tôi sẽ tập trung vào quá trình lãnh đạo (process of leadership). Đặc biệt, sẽ đề cập nhiều về các mô hình lãnh đạo chuyển đổi (transformational leadership model), lần đầu được đề xuất bởi James MacGregor Burns, và sau đó được kế thừa, phát triển bởi Bernard Bass. Mô hình này nhấn mạnh vào tư duy viễn kiến và mang lại thay đổi, thay vì quy trình quản lý được thiết kế để duy trì và liên tục cải tiến hiệu suất hiện tại.

Lưu ý:

Leadership có những ý nghĩa khác nhau với những cá nhân khác nhau, và trong các tình huống khác nhau. Leadership có thể liên quan đến một nhà lãnh đạo cộng đồng, một thủ lĩnh tôn giáo, một lãnh tụ chính trị hay người đứng đầu các chiến dịch vận động, và người dẫn dắt một doanh nghiệp…

Bài này tập trung vào các mô hình phương Tây về individual leadership (lãnh đạo cá nhân), và vai trò của individual leadership tại công sở, thay vì các lĩnh vực khác như tôn giáo, chính trị…

Leadership là gì?

Thể theo ý niệm của Lãnh đạo chuyển đổi – Transformational Leadership,  một nhà lãnh đạo hiệu quả là người thực hiện được những điều như sau:

  1. Tạo ra một tầm nhìn đầy cảm hứng về tương lai;
  2. Thúc đẩy và truyền cảm hứng để mọi người gắn kết với tầm nhìn đó;
  3. Quản lý được sự quá trình chuyển hoá của tầm nhìn;
  4. Huấn luyện và xây dựng đội ngũ để quá đạt tới tầm nhìn trở nên hiệu quả hơn.

Một người tập hợp đầy đủ các kỹ năng cần thiết để làm những việc kể trên, được coi là đã hình thành Leadership, tính lãnh đạo.

Leader vs Manager

Leader vs Manager

1. Tạo ra một tầm nhìn đầy cảm hứng về tương lai

Trong kinh doanh, Vision (tầm nhìn) là một bản mô tả về hiện thực sẽ xảy ra trong tương lai, mang tính thuyết phục và hấp dẫn mà ai cũng kỳ vọng. Vision cung cấp định hướng, đề ra các ưu tiên, và luôn cho ta tấy những điểm mốc để ta biết rằng mình đã đạt được những gì mình muốn hay chưa.

Để thiết lập một Vision, người lãnh đạo cần tập trung vào các điểm mạnh của tổ chức. Chúng ta có thể sử dụng các công cụ như Porter’s Five Forces, PEST (Political – Economic – Social – Technological), USP (Unique selling point), Core Competence Analysis hay SWOT (Strengths – Weaknesses – Opportunities – Threats) để phân tích hiện trạng.

Các nhà lãnh đạo luôn tư duy làm sao để ngành của họ có khả năng để phát triển, và đối thủ cạnh tranh của họ sẽ hành động ra sao. Họ tập trung vào cách mà họ có thể đổi mới thành công, và định hình các doanh nghiệp, các hiến lược để đi tới sự chiếm lĩnh thị trường trong tương lai. Họ đem các suy đoán của mình ra để cùng kiểm tra, so sánh, đối chiếu với các nghiên cứu thị trường qua việc sử dụng các công cụ phân tích kịch bản để đánh giá các rủi ro chủ chốt.

Bởi vậy, leadership tức là chủ động giải quyết vấn đề, nhìn về phía trước, và không được thoả mãn với những gì mình đang có.

Một khi người lãnh đạo đã phát triển được tầm nhìn của mình, họ phải làm cho chúng trở nên hấp dẫn và thuyết phục. Một tầm nhìn hấp dẫn là một thứ mà ai cũng có thể nhìn thấy, cảm nhận, thấu hiểu nắm bắt lấy được. Nhà lãnh đạo hiệu quả thường đưa ra bức tranh phong phú về tương lai hiện sinh ra sao khi tầm nhìn của họ được thực hiện thành công. Họ kể những câu chuyện đầy cảm hứng, và giải thích tầm nhìn của họ theo nhiều cách, để nhiều đối tượng khác nhau đều có thể cảm thấy dính líu. Khi ấy, người lãnh đạo kết hợp các phân tích của mình về tầm nhìn, với niềm đam mê của những giá trị chung, để tạo ra những điều thực sự ý nghĩa với những đồng đội được dẫn dắt.

2. Thúc đẩy và truyền cảm hứng

Một tầm nhìn hấp dẫn là nền tảng cho leadership. Nhưng khả năng của người lãnh đạo lại là động lực và cảm hứng để giúp họ truyền tải tầm nhìn.

Ví dụ, khi khởi động một dự án mới, bạn có thể sẽ có rất nhiều nhiệt huyết dành cho nó. Bởi vậy, bạn dễ dành nhận được những sự hỗ trợ cho dự án ngay từ thuở ban đầu. Tuy nhiên, câu chuyện sẽ càng trở nên khó khăn hơn khi bạn tìm ra những cách để giữ vững tầm nhìn, giữ vững cảm hứng sau khi sự nhiệt tình ban đầu đã dần mất, đặc biệt là khi đội nhóm hay tổ chức của bạn cần phải có những thay đổi quyết liệt trong cách làm việc.  Nhà lãnh đạo thường nhận ra điều này, nên họ làm việc chăm chỉ trong suốt dự án để kết nối tầm nhìn của họ với nhu cầu cá nhân của từng đồng đội, với các mục tiêu và nguyện vọng.

Để hiểu thêm về lối hành xử của những nhà lãnh đạo, chúng ta có thể mượn Thuyết mong đợi (Expectancy Theory). Những nhà lãnh đạo hiệu quả biết cách gắn kết hai sự kì vọng khác nhau:

  1. Kỳ vọng rằng lao động chăm chỉ sẽ đem lại kết quả tốt
  2. Kỳ vọng rằng kết quả tốt sẽ đem lại các phần thưởng hấp dẫn

Sự gắn kết hai yếu tố trên thúc đẩy con người làm việc chăm chỉ để đạt được thành công, vì mọi người mong đợi để đón nhận sự khen thưởng (cả vật chất lẫn tinh thần) như là một kết quả của công việc.

1

Thuyết Kỳ vọng hoạt động thế nào

Ngoài ra, có một số phương án dụ dỗ khác, như tái khẳng định tầm nhìn bởi những lợi ích mà nó sẽ mang đến cho đối tượng thụ hưởng (đội nhóm, tổ chức, hoặc khách hàng); hay thường xuyên tận dụng mọi cơ hội để truyền đạt lại tầm nhìn một cách tự nhiên, hấp dẫn và lôi cuốn. 

Điều thực sự hữu ích là khi các nhà lãnh đạo có năng lực chuyên môn. Mọi người ngưỡng mộ và tin tưởng vào họ, bởi họ là chuyên gia trong lĩnh vực mà họ đang làm. Họ có uy tín, và đã rất tự nhiên giành được cái quyền yêu cầu mọi ngừoi phải lắng nghe họ, và làm theo họ. Điều này cũng giúp cho chính các nhà lãnh đạo trở nên dễ dàng hơn trong việc thúc đẩy và truyền cảm hứng cho những người mà mình dẫn dẵn (mà không bị nhận ra, hay đổ vấy là đang chém gió).

Có gì đặc biệt hữu ích ở đây là nơi mà các nhà lãnh đạo có năng lực chuyên môn. Mọi người ngưỡng mộ và tin tưởng vào các nhà lãnh đạo vì họ là chuyên gia trong những gì họ làm. Họ có uy tín, và họ đã giành được quyền yêu cầu mọi người phải lắng nghe họ và làm theo họ. Điều này làm cho nó dễ dàng hơn nhiều cho các nhà lãnh đạo để thúc đẩy và truyền cảm hứng cho những người mà họ lãnh đạo.

Nhà lãnh đạo cũng có thể thúc đẩy và điều hướng mọi người thông qua uy tín và sự hấp dẫn sự nhiên của họ, cũng như qua các quyền lực khác (quyền trả lương, quyền giao nhiệm vụ, quyền khen thưởng, quyền phân bổ chữ kí…). Tuy nhiên, những nhà lãnh đạo ưu tú thường không phụ thuộc quá nhiều vào các loại quyền lực để tạo động lực và truyền cảm hứng cho người khác.

3. Quản trị quá trình chuyển hoá tầm nhìn

Nhà lãnh đạo phải đảm bảo những công việc cần thiết để hiện thực hoá được tầm nhìn phải được quản trị sát sao, dù là việc do chính họ làm, hay được phụ trách bởi một quản lý chuyên trách (trưởng phòng, trưởng nhóm…). Họ cần phải chắc chắn rằng tầm nhìn của họ đang được chuyển hoá, truyền tải thành công.

Để làm được điều này, từng thành viên của tổ chức cần phải thực hiện được các mục tiêu đã được kết nối với tầm nhìn chung. Việc quản lý các mục tiêu nhỏ này được tiến hành thông qua việc tiến hành Quản lý Hiệu quả (Performance Management) và Quản lý các chỉ số hiệu suất chính (KPI – Key Performance Indexs). Với việc quản lý hàng ngày sự chuyển hoá của tầm nhìn, chúng ta cũng có thể tham khảo phong cách quản trị Ném đá dò đường (MBWA – Management by Wandering/ Walking Around), được ra đời vào những năm 1970s, tại hãng máy tính HP – một cách tiếp cận giúp chúng ta ăn chắc được về những gỉ nên diễn gia, và thực sự đã diễn ra.

Nhà lãnh đạo cũng cần phải chắc chắn rằng họ quản trị một cách có hiệu quả những thay đổi từng ngày, từng giờ. Điều này đảm bảo rằng những thay đổi cần thiết để hiện thực hoá tầm nhìn được triển khai thuận lợi và riệu để, với sự ủng hộ của đội ngũ, nhất là những thành viên bị tác động trực tiếp bởi những thay đổi đó.

4. Huấn luyện và xây dựng đội ngũ

Phát triển cá nhân và phát triển đội ngũ là những hoạt động quan trọng mà không một nhà lãnh đạo nào muốn bỏ lơ. Để phát triển được một đội ngũ, đầu tiên nhà lãnh đạo phải hiểu được “động lực nhóm”. Một vài mô hình phổ biến về đề tài này là Vai trò nhóm của Belbin, hay Thuyết phát triển nhóm của Bruce Tuckman, nói về 4 giai đoạn(Forming, Storming, Norming, Performing – Hình thành, Khuấy động, Quy củ, Thể hiện) để hình thành nên một nhóm.

Một nhà lãnh đạo sẽ đảm bảo rằng các thành viên trong nhóm, tổ chức có được những kỹ năng cần thiết và khả năng để triển khai nhiệm vụ của mình, qua đó đạt được mục tiêu, và hiện thực hoá tầm nhìn. Họ làm việc này bằng cách thường xuyên đưa ra và đón nhận các thông tin phản hồi, bằng cách đào tạo và huấn luyện thành viên để cải thiện hiệu suất cá nhân, và hiệu suất nhóm.

Leadership cũng bao gồm việc tìm kiếm tiềm năng lãnh đạo nơi những người khác. Bằng việc phát triển các kỹ năng lãnh đạo trong nhóm của bạn, bạn có thể tạo ra một môi trường thực sự đảm bảo sự tiếp nối các thành công trong dài hạn. Đó chính là chuẩn mực tuyệt vời của tinh thần lãnh đạo xuất sắc.

Leader vs Manager again!

Leader vs Manager again!

Lưu ý:

Những thuật ngữ “leader”, “leadership” không phải lúc nào cũng được dùng để nói về những người đang thực sự quản lý, điều hành. Những người này có thể có tay nghề rất cao, thành thạo chuyên môn, và rất có giá trị cho tổ chức của họ. Tuy nhiên, những điều đó chỉ là cho họ trở thành nhà quả lý (manager) xuất sắc, chứ không phải lãnh đạo (leader).

Hãy cẩn thận với thói quen sử dụng từ ngữ, đừng để thói quen ngôn từ ảnh hưởng tới thói quen tư duy. Đừng cho rằng những người mang chữ “leader” trong chức danh công việc là những người thực sự mô tả mình là “lãnh đạo”; cũng đừng nghĩ rằng họ đang tạo ra và truyền tải những đổi thay chiến lược.

Một ngộ nhận nguy hiểm đặc biệt, là các cá nhân, hay thậm chí cả tổ chức đang được quản lý (managed) bởi một cá nhân, hay một nhóm khác, nghĩ rằng họ đang được lãnh đạo (led), nhưng thực tế lại là không. Không có người lãnh đạo, đồng nghĩa với việc không có sự thiết lập tầm nhìn thống nhất, không có ai truyền cảm hứng, không có ai nhận cảm hứng để hoàn thành mục tiêu, sứ mệnh. Trong dài hạn, đây thực sự là một vấn nạn.

Túm lại!

  • Leadership rất khó để xác định, và nó mang nghĩa khác nhau, với những người, hoàn cảnh khác nhau.
  • Trong mô hình Lãnh đạo chuyển đổi – Transformational Leadership, các nhà lãnh đạo thiết lập phương hướng và lèo lái để giúp chính mình cùng đồng đội đi đúng hướng, tiến tới mục tiêu. Để làm được điều này, họ tạo ra một tầm nhìn đầy cảm hứng, và sau đó khích lêk người khác để đạt được tầm nhìn đó. Họ cũng quản lý quá trình chuyển đổi tầm nhìn thành các cột mốc hiện hữu; xây dựng và huấn luyện đội ngũ để làm cho tập thể ngày càng mạnh hơn.
  • Một nhà lãnh đạo là người làm đầy đủ và hiệu quả những điều này. Sẽ không có khái niệm “nhà lãnh đạo tồi”, mà chỉ có sự dịch chuyển giữa hai trạng thái của một người dẫn đầu: “lãnh đạo” – “không phải lãnh đạo”.  

Liên hệ:

  • Trong tổ chức của bạn, hoặc những nơi mà bạn biết, những ai đang ở vị trí “lãnh đạo” nhưng chưa thể hiện đúng được vai trò “lãnh đạo”?
  • Tương tự, những ai đang thể hiện được vai trò “lãnh đạo”, dù không nắm giữ chức danh “lãnh đạo”?

 Hoang A. Duc

Leave a Reply